Ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanması – lehe olan kanunun belirlenmesi


Caza kanununun zaman bakımından uygulanmasında ana kural, kişi suç işlediğinde yürürlükte olan yasanın derhal uygulanmasıdır.

Suç Ne Zaman İşlenmiş Sayılır?

T.C.K da bu konuda açık bir hüküm bulunmamakla birlikte; öğretide çoğunlukla suçun icra
hareketlerinin tamamlandığı anda oluşmuş sayılacağı belirtilmektedir.

Kişinin hareketi gerçekleştirdiği anda yürürlükteki yasa hükümlerine göre eylem suç teşkil etmiyorsa kişiye ceza verilmez. Sonradan çıkan bir kanun kişinin eylemini suç yapsa daha bu durum kişinin
aleyhine olduğu için kişi hakkında uygulanamaz. Buna “Aleyhe Kanunun geçmişe yürümesi yasağı” denir.

Suç işlendikten sonra yürürlüğe giren yasa hükümleri failin lehine ise, yasa, geçmişe yürür ve fail bu
hükümlerden yararlanır.


LEHE OLAN YASANIN BELİRLENMESİ:

Bir eylemi suç olmaktan çıkaran yasa lehedir

Suçun oluşmasına ek koşullar bağlayarak zorlaştıran yasa lehedir. ( Örn. Suçu özel kast ile
işlenebilir hale getiren, ya da yargılama için bir makamdan izin alınması şartını getiren yasa
lehedir. )

Resen kovuşturulan suçu Takibi Şikayete Bağlı Hale getiren yasa lehedir.

Zamanaşımı süresini kısaltan yasa lehedir.

Yaptırım olarak adli para cezası öngören yasa lehedir. ( İlk yasa hapis cezası sonradan yürürlüğe
giren yasa sadece adli para cezası öngörüyorsa lehedir. )

Tür ve miktar olarak daha az ceza öngören yasa lehedir. ( Süreli hapis cezası öngören yasa müebbet
hapis cezasına göre lehedir. Yine müebbet hapis cezası öngören yasa ağırlaştırılmış müebbet
cezası öngören yasaya göre lehedir. )

Her iki yasa da sabit ceza öngörüyorsa daha az ceza öngören yasa lehedir. Örneğin, ilk yasa 3 yıl
hapis cezası öngörüyor sonraki yasa da 2 yıl öngörüyorsa sonradan yürürlüğe giren yasa lehedir.

Her iki yasada aralıklı ( hakime takdir yetkisi tanıyan ) bir ceza öngörmüş ise üç ihtimal vardır:
1- Üst sınırlar aynı fakat alt sınırlar farklı ise; alt sınırı daha az olan yasa lehedir. Örneğin
İlk yasa 2 yıldan 5 yıla hapis cezası öngörmekte iken sonradan yürürlüğe giren yasa 1
yıldan 5 yıla hapis cezası öngörüyorsa ikinci yasa lehedir, çünkü alt sınırı daha azdır.
2- Alt sınırları aynı fakat üst sınırları farklı ise; üst sınırı daha az olan yasa
lehedir.Örneğin ilk yasa 3 yıldan 8 yıla kadar hapis cezası öngörmekte iken sonradan
yürürlüğe giren yasa 3 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası öngörüyor ise sonradan
yürürlüğe giren yasa üst sınır olarak daha az hapis cezası öngördüğü için lehedir.
3- Alt ve üst sınırlar farklı ise; önceki ve sonraki yasa bir bütün halinde olaya AYRI AYRI
uygulanarak lehe olan yasa tespit edilmeye çalışılır. Bu şekilde lehe olan yasa tespit
edilip o yasa olaya uygulanır. Bir yasanın sadece lehe olan hükümleri olaya
uygulanamaz. Lehe olan yasa bütün hükümler tespit edildikten sonra belirlenir ve lehe
olan yasa BİR BÜTÜN HALİNDE olaya uygulanır.

İnfaz Rejimine ve Güvenlik Tedbirlerine İlişkin Yasaların Zaman Bakımından Uygulanması

İnfaz rejimine ilişkin yasalar kural olarak derhal uygulanır. Kural olarak failin lehine ya da aleyhine
olup olmadığına bakılmaksızın hemen uygulanır. Örneğin mahkumlara günde 3 saat kitap okuma şartı
getiren bir infaz yasası mahkumların aleyhine bile olsa derhal uygulanır. Ancak üç halde hükümlünün
aleyhine hükümler içeren yasa uygulanmaz:

Hapis Cezasının Ertelenmesi

Koşullu Salıverme.

Tekerrür.

Bu haller derhal uygulama ilkesinin istisnalarıdır. Bu durumlarda ancak failin lehine ise yasa hükümleri
uygulanabilir. Aleyhine ise uygulanamaz. Aleyhe kanun geçmişe yürümez yasağı bu hallerde geçerlidir.
Güvenlik tedbirlerinde TEKERRÜR HARİÇ derhal uygulama ilkesi geçerlidir.

Geçici ve Süreli Kanunların Zaman Bakımından Uygulanması

Geçici ceza yasaları, belli dönemlerde yürürlükte olan ceza yasalarıdır.

Süreli ceza yasaları ise yürürlükte kalacakları zaman açıkça düzenlenmiş olan yasalardır.

OHAL yasaları süreli ceza yasalarıdır.

Geçici ve süreli yasalar bakımından ileriye yürüme ilkesi geçerlidir. Yani yasaların geçerli olduğu
dönem içerisinde suç işleyen fail, yasanın yürürlükte olduğu süre geçtikten sonra da yine geçici ve süreli
yasa hükümlerine göre yargılanacaktır. Lehe kanunun geçmişe yürümesi durumu söz konusu olmayacaktır.
SADECE ZAMANAŞIMI HÜKÜMLERİ BAKIMINDAN lehe kanun uygulanır.

Ceza Usul Hukuku Yasalarının Zaman Bakımından Uygulanması

5237 Sayılı Türk Ceza Kanununa göre Ceza Muhakemesi ve güvenlik tedbirlerine ilişkin kurallar
failin lehine veya aleyhine olup olmadığına bakılmaksızın DERHAL UYGULANIR.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*